Cương kéo dài quá 4 giờ: vì sao phải vào viện ngay

Cương cứng kéo dài hơn 4 giờ, dù có đau hay không, là lý do để đến khoa cấp cứu ngay chứ không chờ tự hết. Nhãn thuốc sildenafil của FDA cảnh báo nếu tình trạng cương đau kéo dài (priapism) không được xử trí kịp, mô dương vật có thể tổn thương và mất khả năng cương vĩnh viễn. Thời gian là yếu tố quyết định, nên ngại ngùng là cái giá quá đắt.

Đây là biến chứng hiếm gặp của thuốc ức chế PDE5, nhưng hay xảy ra hơn khi người dùng tự tăng liều, uống chung nhiều loại “thuốc bổ” không rõ thành phần hoặc phối hợp chất kích thích trong các buổi tiệc. Mùa liên hoan cuối năm vì thế là lúc nên nhắc lại kiến thức này.

Định nghĩa theo nhãn thuốc: 4 giờ và 6 giờ

Tờ hướng dẫn kê đơn Viagra trên cổng FDA phân biệt hai mức: cương kéo dài trên 4 giờ, và priapism là cương đau trên 6 giờ. Cả hai đều được báo cáo không thường xuyên kể từ khi thuốc lưu hành. Lời dặn của nhãn rất rõ: cương quá 4 giờ thì người bệnh cần tìm trợ giúp y tế ngay.

Nhãn cũng yêu cầu thận trọng ở những người có sẵn yếu tố dễ bị priapism:

• Biến dạng giải phẫu dương vật như gập góc, xơ hóa thể hang, bệnh Peyronie.
• Bệnh hồng cầu hình liềm, đa u tủy xương, bệnh bạch cầu (ung thư máu).

MedlinePlus cũng dùng mốc tương tự: gọi bác sĩ ngay nếu cương gây đau hoặc kéo dài hơn 4 giờ.

Không chỉ thuốc cương dương mới gây ra

Trang thông tin về priapism của NHS liệt kê nhiều nguyên nhân, trong đó thuốc điều trị rối loạn cương chỉ là một:

• Bệnh hồng cầu hình liềm, theo NHS là nguyên nhân thường gặp nhất.
• Thuốc chống đông như warfarin.
• Một số thuốc chống trầm cảm và thuốc hạ huyết áp.
• Chất cấm như cần sa, cocaine.
• Bệnh máu khác như thalassemia và bệnh bạch cầu.

Người mang bệnh này cần kể rõ với bác sĩ trước khi được kê thuốc cương dương. NHS khuyên người có bệnh hồng cầu hình liềm đi cấp cứu khi cương đau quá 1 giờ, không chờ tới 3 đến 4 giờ như người khác.

Trên đường tới viện: nên và không nên

NHS đưa ra vài gợi ý có thể thử trong lúc chờ hoặc trên đường đến bệnh viện, nhưng không thay thế việc đi khám:

NHS lưu ý chườm lạnh có thể khiến tình trạng nặng hơn, đặc biệt ở người bệnh hồng cầu hình liềm. Mẹo dân gian kiểu chích lể hay bóp mạnh đều không có chỗ trong xử trí tình huống này.

Bác sĩ sẽ làm gì ở bệnh viện

Theo NHS, các biện pháp có thể gồm rút máu khỏi dương vật bằng kim dưới gây tê tại chỗ, dùng thuốc uống hoặc tiêm trực tiếp vào dương vật để làm co mạch, và nếu các cách trên thất bại thì phẫu thuật dẫn lưu máu qua một vết rạch nhỏ dưới gây mê. Bác sĩ chọn cách nào tùy thời gian đã kéo dài và nguyên nhân.

Biến chứng chính được NHS nêu là tổn thương vĩnh viễn nếu điều trị muộn. Mô thể hang khi bị ứ máu lâu ngày sẽ thiếu oxy, dần xơ hóa và mất khả năng cương tự nhiên. Đó là lý do mọi hướng dẫn đều nhấn mạnh việc đến viện sớm.

Chuẩn bị thông tin cho bác sĩ

1. Thời điểm bắt đầu cương và đã kéo dài bao lâu.
2. Tên thuốc, liều, giờ uống; có dùng thêm sản phẩm “tăng lực” nào không.
3. Có uống rượu, dùng chất kích thích không.
4. Các bệnh nền: thalassemia, bệnh máu, bệnh gan thận, thuốc chống đông đang dùng.
5. Đã từng bị tình trạng tương tự chưa.

Vì sao người bệnh thường đến viện muộn

Lý do phổ biến nhất không nằm ở y học mà ở tâm lý. Nhiều người nghĩ cương lâu là “thuốc tốt”, hoặc xấu hổ không dám nói với người nhà, nên chờ qua đêm với hy vọng sáng ra sẽ hết. Có người tự tìm cách trên mạng, thử chườm đá rồi mới đi khám khi đau tăng lên. Mỗi giờ chờ đợi như vậy đều làm giảm cơ hội giữ được chức năng cương.

Với nhân viên y tế cấp cứu, đây là một tình huống chuyên môn như bao tình huống khác. Bạn không cần giải thích hoàn cảnh, chỉ cần nói ngắn gọn: “Tôi bị cương kéo dài từ mấy giờ, đã dùng thuốc gì.” Người đi cùng nên là người bạn tin tưởng, có thể giúp ghi nhớ thông tin và lo thủ tục.

Ở những nơi xa bệnh viện lớn, hãy đến cơ sở cấp cứu gần nhất để được đánh giá ban đầu và chuyển tuyến nếu cần, thay vì cố đi đường dài tới bệnh viện chuyên khoa mà mất thêm thời gian.

Phòng ngừa: điều nằm trong tầm tay người dùng

Phần lớn ca priapism liên quan thuốc có thể tránh được bằng những nguyên tắc đơn giản. Không tự tăng liều khi thấy “chưa đủ”, vì hiệu quả của thuốc còn phụ thuộc kích thích tình dục, bữa ăn và tâm lý. Bài so sánh liều 50 mg và 100 mg giải thích vì sao liều cao hơn không đồng nghĩa với tốt hơn.

Không dùng chung sildenafil với các thuốc cương dương khác hay thuốc tiêm thể hang. Nhãn FDA ghi rõ các phối hợp này chưa được nghiên cứu và không được khuyến cáo. Cẩn thận với thuốc làm tăng nồng độ sildenafil như một số kháng sinh, thuốc kháng nấm và thuốc điều trị HIV có ritonavir.

Tránh sản phẩm không rõ nguồn gốc, đặc biệt loại quảng cáo “thảo dược” mà tác dụng nhanh bất thường. Ngoài ra, thời gian bán thải của sildenafil cho thấy thuốc cần nhiều giờ để đào thải, nên uống thêm viên thứ hai trong cùng đêm là sai lầm.

Nếu đã từng bị cương kéo dài một lần, hãy nói với bác sĩ trước khi dùng lại bất kỳ thuốc cương dương nào. Có thể bạn cần liều thấp hơn, thuốc khác, hoặc kiểm tra bệnh máu tiềm ẩn.