Mỡ máu cao, thuốc statin và chuyện cương dương ở nam giới

Thuốc statin hạ mỡ máu không làm “yếu sinh lý” như nhiều người lo; phân tích gộp 11 thử nghiệm ngẫu nhiên công bố năm 2014 còn ghi nhận điểm chức năng cương tăng trung bình 3,4 điểm ở người dùng statin. Mức cải thiện này nhỏ hơn nhiều so với thuốc điều trị rối loạn cương, nên statin không phải thuốc chữa yếu sinh lý. Thông điệp chính: người được kê statin không nên tự ngừng thuốc vì sợ ảnh hưởng chuyện chăn gối.

Sau chuỗi tiệc cưới, liên hoan cuối năm, nhiều nam giới đi khám và phát hiện cholesterol cao, được bác sĩ kê statin. Ngay sau đó là câu hỏi quen thuộc ở nhà thuốc: “Thuốc này có hại cho đàn ông không?”. Bài viết đi vào bằng chứng cụ thể.

Mạch máu: điểm chung giữa mỡ máu và cương dương

Cương cứng là một hiện tượng mạch máu: động mạch dương vật giãn ra, máu dồn vào thể hang. Khi lớp nội mạc mạch máu bị tổn thương do cholesterol cao, tăng huyết áp, đái tháo đường hay thuốc lá, khả năng giãn mạch suy giảm. Các động mạch dương vật nhỏ hơn động mạch vành, nên chúng thường “lên tiếng” sớm hơn.

Thông cáo của Trường Môn Tim mạch Hoa Kỳ (ACC) liệt kê các nguyên nhân thường gặp của rối loạn cương gồm bệnh tim, cholesterol cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, thuốc lá, trầm cảm và căng thẳng. Danh sách này gần như trùng với các yếu tố nguy cơ tim mạch. Đó là lý do nhiều bác sĩ xem rối loạn cương mới xuất hiện ở nam giới trung niên như một lời nhắc kiểm tra tim mạch.

Nghiên cứu nói gì về statin

Cũng theo thông cáo ACC, nhóm của bác sĩ John Kostis gộp 11 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, đo chức năng cương bằng thang điểm IIEF, trong đó điểm thấp nghĩa là chức năng kém hơn.

Kết quả được trình bày tại hội nghị thường niên của ACC ở Washington ngày 29/3/2014 và đăng trực tuyến trên Journal of Sexual Medicine. Các nhà nghiên cứu cho rằng statin có thể giúp mạch máu giãn tốt hơn, cải thiện dòng máu tới dương vật.

Những dè dặt cần biết

Bản tin HealthDay về cùng nghiên cứu dẫn ý kiến của các chuyên gia tiết niệu: mức cải thiện điển hình khá khiêm tốn, người dùng có thể thấy khá hơn một chút nhưng không nhiều. Một chuyên gia lưu ý statin có thể giúp bảo vệ lớp tế bào thành mạch, nhưng một số loại cụ thể lại có thể làm vấn đề cương nặng hơn ở một số người. HealthDay cũng dẫn lời tác giả chính rằng khoảng một nửa người dùng statin bỏ thuốc sau một đến hai năm.

ACC nhấn mạnh statin không được khuyến cáo làm thuốc điều trị rối loạn cương cho người có mỡ máu bình thường. Thông cáo cũng nhắc các nghiên cứu trước từng gợi ý statin liên quan với testosterone thấp hơn, và nhóm tác giả kêu gọi thêm thử nghiệm lớn để làm rõ.

Đọc phiếu mỡ máu: bốn chỉ số thường gặp

Phiếu xét nghiệm mỡ máu thông thường có cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol (thường gọi là mỡ xấu), HDL-cholesterol (mỡ tốt) và triglycerid. Statin chủ yếu nhắm vào LDL, chỉ số gắn chặt nhất với xơ vữa động mạch. Triglycerid tăng vọt sau những đợt ăn nhiều tinh bột, đồ ngọt và uống bia, nên kết quả xét nghiệm ngay sau mùa tiệc có thể cao hơn thường lệ.

Ngưỡng mục tiêu của mỗi người khác nhau, tùy có bệnh tim mạch, đái tháo đường hay không. Vì vậy đừng so kết quả của mình với người quen. Hãy hỏi bác sĩ: “Mục tiêu LDL của tôi là bao nhiêu, và tôi đang cách mục tiêu bao xa?”. Câu hỏi này giúp bạn hiểu vì sao được kê thuốc và cần dùng trong bao lâu, thay vì coi statin là thuốc uống vài tuần rồi thôi.

Một điểm hay bị hiểu sai là cảm thấy khỏe thì không cần thuốc. Mỡ máu cao gần như không gây triệu chứng cho đến khi mạch máu đã tổn thương; với nhiều nam giới, rối loạn cương mới xuất hiện có khi lại là dấu hiệu sớm hiếm hoi mà họ nhận ra được.

Nếu thấy “yếu” đi sau khi bắt đầu statin

Thời điểm bắt đầu statin thường trùng với giai đoạn nam giới đã có sẵn nhiều yếu tố nguy cơ: tuổi tác, cân nặng, huyết áp, căng thẳng công việc. Vì vậy khó quy ngay mọi thay đổi cho thuốc. Cách làm hợp lý:

1. Ghi lại thời điểm bắt đầu thuốc và thời điểm nhận thấy thay đổi.
2. Không tự ngừng statin; báo bác sĩ ở lần tái khám gần nhất hoặc sớm hơn nếu lo lắng.
3. Bác sĩ có thể kiểm tra đường huyết, testosterone, chức năng tuyến giáp và rà soát các thuốc khác như thuốc hạ áp.
4. Nếu cần, bác sĩ có thể đổi loại statin hoặc liều, thay vì bỏ hẳn điều trị mỡ máu.

Tự ý ngừng statin đồng nghĩa với mất lớp bảo vệ trước nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Chính tác giả nghiên cứu cho rằng lợi ích nhỏ về chức năng cương có thể giúp nam giới kiên trì dùng thuốc hơn.

Ăn uống sau mùa tiệc: những thay đổi có lợi cho cả hai

Statin hiệu quả nhất khi đi cùng thay đổi lối sống. Một số hướng dễ áp dụng:

• Thay bớt mỡ động vật, đồ chiên rán bằng cá, đậu phụ, các loại hạt; bài vai trò của chất béo tốt đối với thành mạch có danh sách cụ thể.
• Tăng rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt; giảm nước ngọt và bia.
• Vận động đều đặn, đặc biệt các bài sức bền.
• Ngừng hút thuốc, yếu tố làm tổn thương nội mạc mạnh nhất.

Bài tầm quan trọng của dinh dưỡng đối với lòng mạch máu giải thích sâu hơn vì sao bữa ăn hằng ngày quyết định độ “trơn tru” của mạch.

Statin và thuốc cương dương dùng chung được không

Statin không thuộc nhóm chống chỉ định với sildenafil như nitrat. Tuy nhiên người dùng statin thường có thêm thuốc hạ áp, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc bệnh mạch vành, nên việc dùng thuốc cương dương vẫn cần bác sĩ đánh giá tổng thể. Nếu rối loạn cương xuất hiện cùng lúc với đau ngực khi gắng sức, khó thở, hãy ưu tiên khám tim mạch trước.