Stress, giải trí và sức khỏe sinh lý nam giới: điều cần biết

Giải trí là cách tự nhiên để giảm căng thẳng, nhưng không phải hình thức giải trí nào cũng giúp cơ thể thực sự phục hồi. Những hoạt động khiến bạn thức khuya, ngồi bất động nhiều giờ, uống rượu bia hay luôn trong trạng thái hưng phấn, căng thẳng (như chơi game cạnh tranh liên tục, xem thể thao đến sáng kèm nhậu) có thể làm giấc ngủ kém, nội tiết rối loạn và mạch máu kém khỏe, những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sinh lý nam. Ngược lại, giải trí có vận động, có kết nối xã hội và có giới hạn thời gian thường mang lại lợi ích thật.

Khi "xả stress" lại tạo thêm stress

Sau một ngày làm việc căng thẳng, nhiều người tìm đến màn hình: chơi game, xem phim liền mạch, lướt mạng xã hội, xem bóng đá. Cảm giác thư giãn ban đầu là thật, nhưng có vài cơ chế khiến chúng có thể phản tác dụng:

• Kích thích liên tục: game đối kháng, trận đấu căng thẳng làm tăng adrenaline, nhịp tim, giữ hệ thần kinh giao cảm ở trạng thái "báo động".
• Ánh sáng màn hình buổi tối: làm chậm tiết melatonin, khó ngủ.
• Thức khuya: rút ngắn giấc ngủ, đặc biệt giai đoạn ngủ sâu cần cho phục hồi nội tiết.
• Ngồi bất động: tuần hoàn kém, đặc biệt vùng chậu.
• Đi kèm rượu bia, đồ ăn vặt: tăng cân, rối loạn chuyển hóa.
• Cảm xúc tiêu cực: thua game, đội nhà thua, so sánh bản thân trên mạng xã hội, những điều có thể khiến tâm trạng tệ hơn.

Mối liên hệ với sức khỏe sinh lý

Cơ chế stress tác động lên hormone và mạch máu được phân tích kỹ trong bài tác hại của stress mạn tính đối với chức năng sinh lý.

Tự đánh giá thói quen giải trí của bạn

Hãy trả lời thật lòng những câu hỏi sau:

• Bạn có thường xuyên ngủ sau nửa đêm vì giải trí không?
• Sau khi giải trí, bạn cảm thấy thư thái hay mệt mỏi, bứt rứt hơn?
• Bạn có bỏ bữa, bỏ tập, bỏ thời gian với gia đình để giải trí không?
• Bạn có cần rượu bia để thấy "vui" khi giải trí không?
• Bạn đời có phàn nàn về thời gian bạn dành cho màn hình không?

Nếu có nhiều câu trả lời "có", có lẽ hình thức giải trí hiện tại đang lấy đi nhiều hơn những gì nó mang lại.

Giải trí phục hồi trông như thế nào

Có vận động

Đá bóng phong trào, cầu lông, bơi, đạp xe, đi bộ đường dài. Vận động giúp giải phóng căng thẳng, cải thiện tuần hoàn và giấc ngủ.

Có kết nối

Gặp bạn bè trò chuyện, chơi với con, nấu ăn cùng bạn đời. Kết nối xã hội là "liều thuốc" chống stress mạnh.

Có giới hạn

Xem phim, chơi game không xấu nếu có giới hạn rõ ràng: ví dụ dừng trước 23 giờ, không quá một đến hai giờ mỗi tối ngày thường.

Có tính sáng tạo, tập trung

Đọc sách, chơi nhạc cụ, làm vườn, câu cá, chụp ảnh. Những hoạt động đòi hỏi tập trung nhẹ nhàng giúp tâm trí nghỉ ngơi khỏi lo âu.

Xem bóng đá đêm khuya: cân bằng thế nào

Với người hâm mộ, các giải đấu lớn thường diễn ra vào khung giờ khuya theo giờ Việt Nam. Bạn không cần từ bỏ, chỉ cần có chiến lược:

• Chọn trận thực sự quan trọng, không xem tất cả.
• Ngủ sớm một giấc trước trận nếu có thể, hoặc xem lại vào sáng hôm sau.
• Hạn chế bia rượu, thay bằng trà, nước lọc.
• Bù giấc ngủ bằng một giấc trưa ngắn hôm sau, giữ giờ thức dậy ổn định.
• Tránh biến trận đấu thành nguồn căng thẳng tài chính; cá cược dễ biến giải trí thành áp lực và gây hại cho sức khỏe tinh thần lẫn kinh tế gia đình.

Giấc ngủ: phần bị hy sinh nhiều nhất

Hầu hết thói quen giải trí không lành mạnh đều "ăn" vào giấc ngủ. Trong khi đó, giấc ngủ sâu là thời gian cơ thể sửa chữa, cân bằng hormone. Bài vai trò của giấc ngủ sâu với nội tiết tố nam giải thích vì sao giữ giờ ngủ ổn định có thể là thay đổi đơn giản nhất mà hiệu quả nhất.

Một tuần giải trí cân bằng gợi ý

Khi stress không giải tỏa được bằng giải trí

Nếu bạn đã thay đổi thói quen mà vẫn căng thẳng, mất ngủ, chán nản kéo dài, giảm ham muốn hay gặp rối loạn cương, đừng tự trách mình. Đây có thể là dấu hiệu của rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc bệnh lý thực thể cần được đánh giá. Với nam giới trẻ, bài giải tỏa áp lực tâm lý khi gặp trục trặc có thể giúp bạn bước đầu nhìn nhận vấn đề.