Giấc ngủ sâu và sự phục hồi nội tiết tố ở nam giới
Giấc ngủ là thời gian cơ thể nam giới thực hiện phần lớn công việc phục hồi nội tiết. Testosterone tăng dần trong lúc ngủ và đạt đỉnh vào sáng sớm; hormone tăng trưởng được tiết mạnh trong giai đoạn ngủ sâu; còn cortisol, hormone stress, được điều chỉnh về nhịp ngày đêm hợp lý. Ngủ thiếu, ngủ chập chờn hoặc bị ngưng thở khi ngủ kéo dài có liên quan với testosterone thấp hơn, giảm ham muốn, mệt mỏi, tăng cân và rối loạn cương. Với đa số người trưởng thành, ngủ khoảng 7 đến 9 tiếng mỗi đêm với giờ giấc ổn định là mục tiêu hợp lý.
Giấc ngủ diễn ra theo chu kỳ
Mỗi đêm, chúng ta trải qua nhiều chu kỳ ngủ, mỗi chu kỳ khoảng 90 phút, gồm giấc ngủ nông, giấc ngủ sâu (sóng chậm) và giấc ngủ REM (giai đoạn mơ). Giấc ngủ sâu chiếm ưu thế ở nửa đầu đêm, còn REM dài hơn về gần sáng. Mỗi giai đoạn có vai trò riêng: ngủ sâu cho phục hồi thể chất và tiết hormone tăng trưởng, REM cho trí nhớ và cảm xúc. Thức dậy liên tục hay ngủ quá ngắn làm mất phần quan trọng của các giai đoạn này.
Những hormone chịu ảnh hưởng của giấc ngủ
| Hormone | Mối liên hệ với giấc ngủ | Khi thiếu ngủ |
|---|---|---|
| Testosterone | Tăng trong lúc ngủ, cao nhất vào sáng sớm | Nhiều nghiên cứu ghi nhận nồng độ thấp hơn khi ngủ ít kéo dài |
| Hormone tăng trưởng | Tiết mạnh trong giấc ngủ sâu | Phục hồi cơ, mô kém hơn |
| Cortisol | Thấp về đêm, tăng vào buổi sáng | Nhịp bị rối, có thể tăng vào buổi tối |
| Leptin, ghrelin | Điều hòa cảm giác no, đói | Thèm ăn hơn, dễ tăng cân |
| Insulin | Độ nhạy insulin phụ thuộc giấc ngủ | Giảm nhạy insulin, tăng nguy cơ tiểu đường |
Cương cứng về đêm: dấu hiệu sức khỏe
Nam giới khỏe mạnh thường có vài lần cương tự phát trong đêm, chủ yếu trong giai đoạn REM, và hay nhận thấy khi thức dậy buổi sáng. Hiện tượng này phản ánh phần nào sự toàn vẹn của mạch máu, thần kinh và nội tiết. Giảm hoặc mất cương buổi sáng kéo dài có thể gợi ý vấn đề thực thể; nhưng ngủ kém cũng có thể làm giảm hiện tượng này. Khi đi khám, bác sĩ thường hỏi về cương buổi sáng để phân biệt nguyên nhân.
Ngưng thở khi ngủ: kẻ phá hoại thầm lặng
Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ là tình trạng đường thở bị xẹp lại nhiều lần trong đêm, làm giảm oxy máu và đánh thức não liên tục mà người bệnh không biết. Dấu hiệu gợi ý:
- Ngáy to, người ngủ cùng thấy có lúc ngừng thở rồi thở hắt ra.
- Buồn ngủ nhiều ban ngày, ngủ gật khi lái xe, họp.
- Thức dậy khô miệng, đau đầu buổi sáng.
- Tiểu đêm nhiều.
- Béo bụng, cổ to, tăng huyết áp khó kiểm soát.
Ngưng thở khi ngủ liên quan với testosterone thấp, rối loạn cương, tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Đây là bệnh có thể chẩn đoán bằng đo giấc ngủ và điều trị được (giảm cân, máy thở áp lực dương, dụng cụ nha khoa, phẫu thuật trong một số trường hợp). Nếu có các dấu hiệu trên, hãy đi khám chuyên khoa hô hấp hoặc tai mũi họng.
Làm ca đêm và lệch múi giờ
Người làm ca đêm, ca xoay vòng hay thường xuyên bay qua nhiều múi giờ có đồng hồ sinh học bị đảo lộn. Không phải ai cũng thay đổi được công việc, nhưng có thể giảm tác hại:
- Giữ lịch ngủ cố định nhất có thể trong những ngày cùng ca.
- Phòng ngủ ban ngày tối hoàn toàn: rèm cản sáng, bịt mắt, nút tai.
- Tránh ánh sáng mạnh trên đường về nhà sau ca đêm (đeo kính râm).
- Hạn chế cà phê ở nửa sau của ca làm việc.
- Ăn bữa nhẹ thay vì bữa lớn giữa đêm.
Vệ sinh giấc ngủ: những nguyên tắc nền tảng
- Giờ giấc cố định: đi ngủ và thức dậy cùng giờ, kể cả cuối tuần.
- Ánh sáng: tiếp xúc ánh sáng tự nhiên buổi sáng; giảm ánh sáng màn hình một giờ trước khi ngủ.
- Cà phê, trà: tránh sau khoảng đầu giờ chiều.
- Rượu bia: có thể giúp buồn ngủ nhưng làm giấc ngủ nửa sau đêm chập chờn, giảm REM.
- Phòng ngủ: mát, tối, yên tĩnh; giường chỉ dùng để ngủ và gần gũi.
- Vận động: tập đều đặn giúp ngủ sâu hơn, nhưng tránh tập cường độ cao sát giờ ngủ.
- Thư giãn: thở chậm, đọc sách giấy, tắm nước ấm trước khi ngủ.
- Không cố ngủ: nếu nằm khoảng 20 phút không ngủ được, hãy dậy làm việc nhẹ nhàng rồi quay lại khi buồn ngủ.
Giấc ngủ, stress và giải trí
Căng thẳng là nguyên nhân hàng đầu gây khó ngủ, và thiếu ngủ lại làm ta dễ căng thẳng hơn. Bài tác hại của stress mạn tính giải thích vòng xoắn này. Nhiều người hy sinh giấc ngủ cho giải trí buổi tối; bài stress, giải trí và sức khỏe sinh lý gợi ý cách cân bằng.
Về thuốc ngủ
Thuốc ngủ có thể giúp trong ngắn hạn theo chỉ định, nhưng một số loại gây phụ thuộc, buồn ngủ ban ngày, và không tạo ra giấc ngủ sinh lý hoàn toàn như bình thường. Liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ là phương pháp không dùng thuốc được khuyến cáo rộng rãi cho mất ngủ mạn tính. Đừng tự mua thuốc ngủ; hãy đi khám nếu mất ngủ kéo dài trên vài tuần.
Giấc ngủ là một trong những trụ cột của kế hoạch phòng ngừa suy giảm nội tiết, cùng với cân nặng, vận động và dinh dưỡng, được trình bày trong bài thiết lập lối sống phòng ngừa mãn dục sớm.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ trưa có giúp bù giấc ngủ đêm không?
Một giấc ngủ trưa ngắn khoảng 20 đến 30 phút giúp tỉnh táo hơn, nhưng không thay thế hoàn toàn giấc ngủ đêm. Ngủ trưa quá dài hoặc quá muộn có thể làm khó ngủ ban đêm.
Ngủ bù cuối tuần có đủ không?
Ngủ bù giúp giảm phần nào mệt mỏi nhưng không bù đắp hoàn toàn tác hại của thiếu ngủ kéo dài trong tuần, và làm lệch đồng hồ sinh học. Giữ giờ ngủ ổn định hằng ngày tốt hơn.
Melatonin có an toàn để dùng không?
Melatonin có thể hữu ích trong một số trường hợp như lệch múi giờ, nhưng hiệu quả với mất ngủ mạn tính còn hạn chế. Nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về liều lượng và thời điểm dùng phù hợp.
Ngủ đủ giấc có làm tăng ham muốn không?
Ngủ đủ giúp cải thiện năng lượng, tâm trạng và cân bằng hormone, những yếu tố liên quan đến ham muốn. Người thiếu ngủ kéo dài thường thấy cải thiện khi giấc ngủ được phục hồi.
Bài liên quan

Tắm nóng, xông hơi mùa đông có làm giảm chất lượng tinh trùng?
Xông hơi, ngâm bồn nóng thường xuyên có thể làm giảm số lượng và độ di động tinh trùng, nhưng thường hồi phục sau vài tháng. Dữ liệu và cách giữ ấm hợp lý.

Đạp xe đường dài có gây tê vùng kín, rối loạn cương?
Đạp xe nhiều có gây rối loạn cương? Nghiên cứu lớn nói gì, vì sao tê vùng đáy chậu là tín hiệu cảnh báo, cách chỉnh yên, ghi đông và tư thế để đạp an toàn hơn.

Bụi mịn PM2.5 ảnh hưởng tinh trùng và mạch máu nam giới thế nào
Hà Nội bước vào mùa ô nhiễm tháng 11 đến tháng 3. Bụi mịn PM2.5 liên quan tinh trùng giảm di động và bệnh tim mạch ra sao, nam giới nên tự bảo vệ thế nào.

Đi bộ 7.000 bước mỗi ngày: con số đủ cho nam giới bận rộn
Phân tích trên Lancet Public Health: 7.000 bước mỗi ngày gắn với nguy cơ tử vong thấp hơn 47%. Lợi ích cho tim mạch, chức năng cương, mẹo đi bộ ngày lạnh.